Doanh nhân Jack Ma

10.05.2017

Jack Ma, chủ tịch điều hành tập đoàn Alibaba, đến điện Élyseé (Paris, Pháp) để hội đàm với Tổng thống Pháp Francois Hollande vào ngày 18–3– 2015

 

 

Jack Ma được nhiều người biết đến nhờ tính cách cổ quái và những phát ngôn đáng nhớ. Nhiều người cho rằng Jack “cuồng” vì quyền lực và túi tiền 22,2 tỷ đô-la Mỹ, nhưng thật ra anh đã là một người khác lạ ngay từ những ngày đầu tay trắng lập nghiệp. Đến hôm nay Jack vẫn không phung phí mà liên tục mở rộng đầu tư. ALiBaba là một công ty kinh doanh trực tuyến ở Trung Quốc, đã IPO (lên sàn – Initial Public Offering) trên sàn chứng khoán New York (NYSE – New York Stock Exchange) vào tháng 9 năm ngoái. Sau khi huy động 25 tỷ USD, đợt IPO lớn nhất trong lịch sử tài chính Mỹ, Alibaba trở thành công ty Internet lớn nhất và cũng là một trong những doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Nhưng bây giờ Alibaba có giá trị vốn hóa thị trường khoảng 200 tỉ đô-la Mỹ, hơi nhỏ hơn Amazon một chút.

 

Bạn có thể nhìn thấy Jack Ma khắp nơi. Báo giấy lẫn báo mạng đã đăng tải nhiều bài về anh từ sau thời điểm IPO và cái tên Jack Ma ngày nay vẫn nóng. Jack thành lập và hiện đang nắm khoảng 7,8% cổ phần của Alibaba, cùng chiếc ghế chủ tịch điều hành. Nếu bạn thấy 7,8% hơi ít, đó là vì cấu trúc của Alibaba đặt quyền lực vào tay những người thành lập công ty thay vì cổ đông – việc này không được cho phép ở Hồng Kông nên Alibaba đã chọn NYSE. Ngoài ra Jack cũng tham gia điều hành AliPay, công ty thanh toán phục vụ chủ yếu cho việc giao dịch trên các trang web của Alibaba và ở Trung Quốc. Cộng thêm một số khoản đầu tư trong nhiều ngành khác, hiện tổng trị giá khối tài sản của Jack lên đến khoảng 22,5 tỉ đô-la Mỹ (thời điểm bài viết). Lúc trước, tổng giá trị tài sản của Jack còn nhiều hơn thế, nhưng gần đây Alibaba không hoạt động tốt như trước. Jack nói việc IPO là tốt nhưng cũng làm anh nhức đầu. Có một số rắc rối về hàng giả, hàng nhái trên Alibaba và các trang web con. Nhưng 22,2 tỷ đô-la Mỹ vẫn là một con số cực lớn.

 

Để đến được đó, Jack đã trải qua một chặng đường dài từ khởi đầu tay trắng. Jack Ma – hay Mã Vân – sinh ra ở thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Cha mẹ anh là những nghệ sỹ đàn hát, kể chuyện truyền thống. Từ 12 tuổi, Jack đã ước muốn học tiếng Anh. Mỗi buổi sáng, anh đạp xe mất 40 phút đến một khách sạn gần thành phố và trò chuyện với người nước ngoài. Trong 8 năm liên tiếp, Jack làm hướng dẫn viên du lịch miễn phí cho họ để tập nói tiếng Anh. Anh kết bạn với một người nước ngoài và cô đã nghĩ ra cái tên “Jack”, bởi vì chữ Vân quá khó phát âm.

 

Sau đó, Jack đã trượt kỳ thi tuyển sinh đại học vài lần do điểm toán quá thấp, nhưng cuối cùng cũng đỗ vào Đại học Sư phạm Hàng Châu và tốt nghiệp năm 1988 với bằng cử nhân tiếng Anh. Khi đang học, Jack đã được bầu làm chủ tịch hội sinh viên. Là một sinh viên xuất sắc (có lẽ vì ở đại học không phải học môn toán), sau khi ra trường Jack là tân khoa duy nhất được chọn làm giảng viên đại học. Anh dạy môn tiếng Anh và Thương mại Quốc tế tại Đại học Khoa học Kỹ thuật Điện tử Hàng Châu. Jack còn mở một công ty dịch thuật để kiếm thêm thu nhập. Đầu năm 1995, anh đến Hoa Kỳ để thông dịch cho một hội chợ và thăm vài người bạn. Họ đã cho Jack xem Internet và nói rằng trên mạng cái gì cũng có. Trong lần gặp gỡ đầu tiên với Internet ấy, Jack tìm kiếm từ “beer” (bia). Rất nhiều thông tin liên quan đến bia từ khắp thế giới hiện ra, nhưng Jack đã thấy Internet không có một số thứ: bia Trung Quốc, hay bất cứ thứ gì từ Trung Quốc. Vì vậy, Jack và người bạn đã tạo ra một trang web về Trung Quốc. Năm giờ sau đó, họ nhận được email từ một số người Trung Quốc. Đây là lúc Jack nhận ra rằng Internet là một mảnh đất màu mỡ.

 

Vào tháng 4–1995, Jack cùng vợ và một người bạn góp 20.000 đô-la Mỹ để thành lập một công ty Internet, chuyên làm trang web cho các doanh nghiệp Trung Quốc với sự giúp đỡ của mấy người bạn ở Mỹ. Jack nói, “Ngày đầu tiên lên mạng, tôi mời bạn bè và nhân viên nhà đài ti-vi tới nhà. Kết nối quay số rất chậm, ba tiếng rưỡi mới load được nửa trang… Chúng tôi ăn nhậu, xem ti-vi và đánh bài trong khi chờ đợi. Nhưng tôi rất tự hào vì đã chứng minh cho họ thấy rằng Internet có thật”. Jack nhìn thấy máy tính lần đầu tiên ở tuổi 33, và thừa nhận anh chưa bao giờ viết một dòng lập trình hay hoàn tất một thương vụ nào. Kinh nghiệm của Jack cho thấy, lãnh đạo không cần phải giỏi hơn nhân viên, thậm chí không cần phải biết làm việc nhân viên đang làm. Làm lãnh đạo là phải biết đặt người giỏi hơn mình vào đúng chỗ để họ phát huy thực lực. Jack đặt tên cho công ty là “China Yellow Pages” (Những trang vàng của Trung Quốc). Công ty làm được 3 năm thì một đối thủ cạnh tranh là China Telecom muốn trả 185.000 đô-la Mỹ để hùn vốn với Jack – số tiền “lớn nhất mà tôi từng thấy trong đời”, Jack nhớ lại. Nhưng China Telecom có 5 ghế trên hội đồng quản trị còn Jack và đội ngũ China Yellow Pages chỉ có 2. “Họ phớt lờ tất cả mọi ý kiến mà chúng tôi đề ra”. Jack buộc phải từ chức.

 

 

Jack Ma còn say mê đạo giáo và vận dụng nguyên lý “nắm bắt thay đổi” của Lão Tử vào phương cách vận hành Alibaba.

 

Từ năm 1998 đến năm 1999, Jack đứng đầu một công ty công nghệ thông tin thành lập bởi Trung tâm Thương mại Điện tử Quốc tế Trung Quốc, thuộc Bộ Ngoại thương và Hợp tác Kinh tế. Năm 1999, Jack quyết định theo đuổi giấc mơ mở công ty riêng. Anh trở về Hàng Châu để sáng lập Alibaba với một nhóm 17 người bạn. Từ số vốn khoảng 80.000 đô-la Mỹ, Alibaba đã trở thành trang web thương mại phục vụ hơn 79 triệu thành viên ở hơn 240 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong tháng 10–1999 và tháng 1–2000, Alibaba hai lần nhận được tổng vốn đầu tư quốc tế 25 triệu đô-la Mỹ. Alibaba ​​đã cải thiện thị trường và hoàn thiện nền tảng thương mại điện tử cho các doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), giúp họ giải quyết những thách thức của WTO. Từ năm 2003 đến nay, Alibaba thành lập nhiều công ty con thành công ở Trung Quốc trong lĩnh vực thương mại điện tử và hậu cần.

 

Trung Quốc đang Lấn sân vào phố Wall. Người Trung Quốc đã làm phố Wall không nói nên lời. Quy mô của Alibaba đang ngang ngửa Amazon và Walmart, những công ty bán hàng lớn nhất nước Mỹ. Jack Ma là một doanh nhân điển hình, một người mở công ty nhỏ từ hai bàn tay trắng và đi lên. Bạn có thể ngạc nhiên khi Jack đã tiến xa như vậy ở Trung Quốc, nhưng thật ra ở quốc gia này, người ta rất tự hào về Jack Ma. Không ai có thể tưởng tượng ra nổi điều này chỉ vài năm trước đây. Thế giới đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Người ta đang chấp nhận những thứ mà trước đây bị phê phán.

 

Alibaba không phải là một đơn vị bán lẻ mà là cầu nối giữa các doanh nghiệp. Trong ngành này, họ không có đối thủ cạnh tranh đáng kể nào. Alibaba rất thuận tiện, chẳng hạn khi bạn cần mua 1.000 cái ghế giá rẻ từ Trung Quốc. Alibaba giao dịch bán hàng số lượng lớn, và khách hàng của họ là những người bán buôn. Có một số thứ bạn có thể mua lẻ tại Alibaba, nhưng về cơ bản, đây là nền tảng trực tuyến lớn cho các doanh nghiệp nhỏ giao thương với nhau. Hoàng Anh Gia Lai hay Đàm Vĩnh Hưng có thể cần một ngàn cái ghế từ Trung Quốc, từ Alibaba. Tiệc tùng hay gì đó. Alibaba có những công ty con (Tmall, Taobao…) phục vụ cho việc bán lẻ hay để người dùng bán hàng cho nhau như trên eBay. Nhưng những trang web đó chỉ phục vụ cho người dùng ở Trung Quốc.

 

Alibaba chưa và có lẽ sẽ không bao giờ có gì liên quan đến hoạt động bán lẻ ngoài địa phận Trung Quốc. Jack Ma từng nói, “Alibaba là con cá sấu sông Trường Giang, eBay là con cá mập ngoài đại dương. Cá sấu sẽ thua ngoài biển nhưng chắc chắn sẽ thắng trên sông”. Đúng như vậy, Alibaba đã đánh bại eBay ở Trung Quốc. Khi còn ở Trung Quốc, eBay liên tục dè bỉu Taobao. Nhưng Alibaba đã dùng điểm yếu làm điểm mạnh. Thương hiệu Taobao từng là một cái tên chưa ai nghe thấy ở Trung Quốc, nhưng từ khi eBay nhắc đến Taobao – dù là để chê – người ta biết đến Taobao nhiều hơn. Taobao lúc đó không lấy phí như eBay. Trang web của eBay lại nặng tính kinh doanh, còn Taobao thân thiện hơn với người dùng. Sau sự phát triển nhanh chóng của Taobao, eBay chào mua Taobao nhưng Jack nhất quyết từ chối, vì anh tin vào khả năng của lãnh đạo và nhân viên Alibaba. Không cạnh tranh nổi với Taobao, eBay đã phải đóng cửa ở Trung Quốc vài năm sau đó. Điều này minh chứng cho tầm nhìn và khả năng thuyết phục người khác của Jack Ma. Khi Jack muốn mở Taobao, hầu hết nhân viên đều phản đối. Anh mời họ đến nhà hàng và sau một cuộc tranh luận, họ đồng ý làm theo. Sau đó Jack gọi cho Masayoshi Son, chủ tịch kiêm CEO tập đoàn SoftBank (Nhật Bản) và cũng là cổ đông lớn nhất của của Alibaba. Jack chỉ nói ngắn gọn, “Masa, tôi muốn mở công ty cạnh tranh với eBay. Anh đồng ý hay không, tôi cũng sẽ làm”. Mười phút sau, Masayoshi gọi lại, “Cho tôi tham gia với!”. Ngày nay, SoftBank vẫn nắm khoảng 37% Alibaba.

 

 

Khẩu hiệu và băng rôn chào mừng IPO của Alibaba tại sàn chứng khoán New York vào ngày 19–9–2014

 

Từ chuyện Jack Ma nghĩ đến Việt Nam?

 

Jack Ma cho biết, một trong những ảnh hưởng lớn nhất trong đời anh là bộ phim Forrest Gump. Forrest là một quân nhân giải ngũ, chỉ số thông minh (IQ) chỉ 75 nhưng rất kiên trì. Forrest đã lập một doanh nghiệp đánh bắt tôm, ngày đầu khó khăn nhưng sau đó rất thành công. Mười lăm năm trước, Jack và vợ tập hợp 17 người bạn – giảng viên, sinh viên, đồng nghiệp cũ, người quen – trong căn hộ của anh ở Hàng Châu để thành lập Alibaba. Họ gom góp được 60.000 đô-la Mỹ tiền vốn từ những khoản giành dụm cá nhân. Jack kể về việc ngồi trong căn hộ của mình, làm ra một trang web và biến nó thành một trong những tập đoàn kinh doanh trực tuyến lớn nhất trên thế giới. Anh làm được, tôi làm được, chị làm được. Đây là một điều cần nói và cần nói đi nói lại ở Việt Nam. Chúng ta cần phải cổ vũ một cái gì đó, như cách lãnh đạo Trung Quốc cổ vũ Jack Ma. Khi China Telecom (một công ty thuộc sở hữu nhà nước) mua lại China Yellow Pages, Jack phải từ chức và đến làm cho một cơ quan nhà nước được một thời gian, rồi cũng phải nghỉ vì không hợp. Sau đó Jack sáng lập ra Alibaba, một công ty hoàn toàn không dính dáng đến nhà nước. Nhưng Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn tự hào về Jack, vì họ biết sức mạnh của nhân dân chính là sức mạnh của Đảng và Nhà nước. Không phải cái gì có vốn nhà nước mới quan trọng. Trên thực tế, doanh nghiệp tư nhân đóng thuế khi lớn mạnh nhưng lại tự chịu rủi ro khi thua lỗ hoặc thất bại.

 

Câu chuyện lập nghiệp của Jack rất đáng chú ý, bởi ở Trung Quốc, làm giàu từng là chuyện viễn tưởng. Nếu là ông trùm bất động sản, hay trùm bất cứ cái gì ở Trung Quốc, bạn phải quen ai đó “trên cao”. Nếu anh giàu có, đó là vì chính quyền cho phép anh giàu. Giới lãnh đạo muốn có quyền xác định người thắng và kẻ thua. Nhưng từ khi họ nới lỏng nền kinh tế và cho phép người dân tự do làm giàu, kinh tế Trung Quốc phát triển vượt bậc. Mặc dù có lúc từng thấp hơn Việt Nam, ngày nay GDP bình quân đầu người của Trung Quốc lớn hơn nước ta nhiều lần. Chính quyền quốc gia này từ đó cũng vững mạnh hơn. Không có gì tạo ra sự ủng hộ của dân chúng hiệu quả bằng việc cải thiện mức sống.

 

Bây giờ ai cũng nói tăng trưởng kinh tế yếu kém, kinh tế mờ nhạt là bình thường, đừng mơ mộng, đừng hy vọng. Nhưng Jack Ma lại nghĩ ngược lại. Anh từng nói, “thế giới không thiếu tiền mà chỉ thiếu những giấc mơ – và những người có gan theo đuổi những giấc mơ đó đến cùng”. Ai cũng có thể giàu hơn thế hệ cha mẹ. “Con hơn cha” không phải là câu cổ ngữ. Chúng ta cần khuyến khích người dân làm ăn, cần những người như Jack Ma. Việt Nam phải là một nơi mà sự lạc quan là phong cách sống chủ đạo.

 

Một người Trung Quốc đang nói về những lợi ích, niềm vui, niềm hạnh phúc, giá trị của việc làm giàu! Ở Việt Nam, một số người ganh ghét hoặc khinh miệt người giàu. Jack Ma hiểu được rằng làm giàu cho mình cũng là làm giàu cho người khác. Khi bạn có tiền, bạn sẽ mua, ví dụ như, bánh. Người bán bánh cũng sẽ hưởng lợi. Bạn mở rộng công ty, thuê thêm nhân viên và tăng lương cho nhân viên giỏi, họ cũng sẽ được lợi. Nếu bạn nghèo, những lợi ích mà người khác nhận được cũng sẽ biến mất. Bởi vậy, Jack cũng từng nói: “Tôi chưa bao giờ nghĩ đây là tiền của tôi. Đây là tiền của xã hội”. Jack không tiêu xài phung phí mà liên tục lấy tiền phát triển công ty và đầu tư vào nhiều ngành khác, như tài chính, hậu cần, trò chơi điện tử, thể thao… Đầu tư cũng chính là làm lợi cho mình và xã hội. Nhưng thực tế là những câu nói của Jack Ma đến từ Trung Quốc. Và Việt Nam cũng sẽ có tương lai bắt kịp GDP bình quân đầu người của Trung Quốc nếu có những chính sách thả lỏng, hỗ trợ hợp lý cho doanh nghiệp tư nhân.

 

Trò chuyện với tỷ phú của Alibaba

1.

Trên chương trình Squawk on the Street của CNBC, Jim Cramer hỏi Jack, “Đây có vẻ là một câu chuyện hay về nước Mỹ, nhưng thật ra lại là một câu chuyện từ Trung Quốc. Anh có thần tượng nào không Jack?”.

 

Jack: Người hùng của tôi là Forrest Gump. Mười bốn năm trước, tôi đã xem phim này…

 

Jim: Anh biết Forrest là một nhân vật hư cấu chứ? Anh…

 

Jack: Tôi rất thích anh chàng Forrest! Tôi đã xem bộ phim đó khoảng 10 lần. Mỗi khi thất vọng, tôi đều bật lên xem. Tôi đã xem một lần nữa trước khi đến đây.

 

Jim: Để học tính khiêm tốn?

 

Jack: Vâng, để đến New York, bởi vì tôi muốn xem Forrest Gump một lần nữa, và tự nhủ rằng, mọi thứ có thể thay đổi, nhưng anh vẫn là anh. Và tôi vẫn là anh chàng 15 năm trước, khi chỉ kiếm được 20 đô-la Mỹ một tháng. Nhưng hôm nay tôi có thể làm nhiều điều hơn.

 

Jim: IPO của Alibaba có ý nghĩa gì đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa?

 

Jack: Tôi nghĩ rằng chúng tôi đã tạo cảm hứng cho rất nhiều người. Chúng tôi muốn khuyến khích họ quyết tâm làm ăn thay vì nói “không thể, không được”. 15 năm trước, tôi đã nói với các anh chị em trong căn hộ của tôi rằng, nếu Jack Ma và những người như chúng ta có thể thành công, 80% người dân Trung Quốc có thể thành công, và 80% giới trẻ thế giới có thể thành công. Chúng tôi không có cha giàu, chú mạnh. Chúng tôi làm nên từ hư không bằng hai bàn tay trắng. Vì vậy, đó là những gì chúng tôi muốn làm cho Trung Quốc và cho thế giới.

 

 Jack Ma (người đang hát) cùng các giám đốc của Alibaba biểu diễn nhân kỷ niệm 10 năm thành lập công ty ở Hàng Châu vào ngày 10–9–2009

 

2.

Carl Quintanilla: Jack, bây giờ khối tài sản của anh có giá trị lớn hơn GDP của Estonia. Tiền nhiều như vậy, anh định sẽ làm gì?”

 

Jack: Mười bốn năm trước, tôi hỏi vợ tôi, “Em muốn anh trở thành một người giàu có hay một doanh nhân được mọi người tôn trọng?”. Vợ tôi trả lời, “Tất nhiên là một người đáng kính nể”, bởi vì vợ tôi không bao giờ nghĩ rằng tôi sẽ giàu có.

 

Carl: (Cười lớn)

 

Jack: Chúng tôi lúc nào cũng vui đùa, nhưng sau đó tôi đã nói, “Trước khi tôi 50 tuổi, việc của tôi là kiếm tiền và giúp người khác kiếm tiền. Sau khi tôi 50 tuổi, tôi sẽ chi tiền để đảm bảo có nhiều người trở nên giàu có”, vì người ta không thể tiêu hết tất cả tiền trong túi, phải không? Vì vậy, công việc của tôi là chi tiền ra giúp đỡ người khác.

 

Nguồn: Esquirevietnam

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

  • Untitled-2