Nhìn lại 20 năm lịch sử của Nokia: Từ ngai vàng tới quên lãng


Từng một thời là ông vua của thị trường di động, Nokia đã chính thức trở thành một phần của Microsoft vào ngày 25/4 vừa qua. Đâu là những quyết định đúng đắn và đâu là những sai lầm chết người của Nokia?


Trụ sở của Nokia ("NoHo" – Nokia House) là trung tâm của khu công nghiệp đặt tại Espoo, Phần Lan, cách 10 phút lái xe từ Helsinki.


Bạn sẽ không bao giờ quên chiếc điện thoại di động đầu tiên của mình.


Với các "tín đồ công nghệ" vào đầu thập niên 2000, đó có lẽ sẽ là chiếc Nokia 5190. Xét theo tiêu chuẩn của ngày hôm nay, 5190 là một chiếc điện thoại di động quá khổ và cũng quá ít tính năng. Nokia 5190 chỉ có 2 tính năng là gọi điện và chơi rắn săn mồi. Màn hình Retina là điều không tưởng: 5190 chỉ có màn hình đơn sắc với ánh sáng màu xanh. Và Nokia 5190 cũng không phải là một sản phẩm thời trang: chiếc điện thoại này được bán kèm một bao da miễn phí kẹp vào thắt lưng, và chắc chắn các tín đồ của Nokia đã đeo chiếc bao da này một cách tự hào.


Vào năm 2001, Nokia 5190 là một sản phẩm hoàn hảo.


Nokia đã trở thành vị đại sứ đưa rất nhiều người dùng vào thế giới không dây, cho họ lần đầu trải nghiệm "không bị bó buộc bởi các đường dây và bốt điện thoại". Với những người trẻ tuổi, những chiếc Nokia như 5190 là cánh cửa mở ra một thời kỳ mới. Chính những "cục gạch" Nokia là những sản phẩm đưa rất nhiều tín đồ smartphone và tablet hiện tại đến với giấc mơ di động.


Nokia 5190


Bởi vậy, sẽ là không có gì khó hiểu khi ngày ra đi của Nokia khiến nhiều người phải ngậm ngùi tiếc nuối. Sau nhiều năm thua lỗ, bộ phận thiết bị và dịch vụ công ty Phần Lan đã chính thức trở thành một phần của Microsoft sau khi công ty của Bill Gates bỏ ra 7,5 tỷ USD để mua lại Nokia vào tháng 9 năm ngoái. Sắp tới, thương hiệu điện thoại di động Nokia cũng sẽ bị từ bỏ: bộ phận mua lại từ Nokia sẽ được chuyển tên thành Microsoft Mobile Oy và hoạt động trong Nhóm Thiết bị của Microsoft.


"Ngày hôm nay là một ngày đáng chú ý, khi chúng ta trở thành một phần của gia đình Microsoft, và đặt bước chân đầu tiên, nhưng quan trọng, trong cuộc hành trình dài này" – cựu CEO Stephen Elop của Nokia, người sắp tới sẽ lãnh đạo bộ phận Thiết bị của Microsoft khẳng định.


Thương vụ Microsoft mua lại Nokia với giá chỉ 7,5 tỷ USD là một lời nhắc đáng buồn với cả thế giới công nghệ rằng: ngay cả những thế lực hùng mạnh nhất cũng có thể gục ngã.


Có thể nói rằng cùng với Motorola – công ty đã sáng tạo ra thị trường điện thoại di động, Nokia là tên tuổi lớn nhất của ngành công nghiệp sản xuất điện thoại di động. Ở thời điểm hiện tại, Samsung được coi là gã khổng lồ đang uy hiếp toàn bộ các thế lực khác trên thị trường smartphone, song công ty Hàn Quốc cũng chỉ có thị phần vào khoảng 25%. Vào năm 2007, Nokia nắm giữ 41% của thị trường di động.


Nokia đã liên tục tuột dốc trong vòng 6 năm vừa qua. Người ta có thể dễ dàng quên mất sự hùng mạnh của ông vua không ngai này. "Khó có thể tưởng tượng ra được tình cảnh 1 công ty chiếm 41% thị phần trong thế giới của ngành hôm nay", Ken Hyers, một nhà phân tích của Strategy Analytics khẳng định.


Cái bắt tay giữa Stephen Elop và Steve Ballmer đã báo hiệu trước số phận của Nokia ngày hôm nay


Đến cuối năm 2013, thị phần của Nokia trên toàn cầu vẫn ở mức 15% nhờ có một loạt các sản phẩm điện thoại "ngu" giá rẻ. Trái ngược lại, trên thị trường smartphone, thị phần của Nokia không thể vượt qua mức 5%.


Đã có thời Nokia là một thế lực không thể bị lung lay. Chính sức mạnh khủng khiếp này đã đẩy công ty Phần Lan vào thế tự kiêu, và những lỗ hổng của Nokia đã bị chiếc Razr của Motorola khai thác. Chiếc Apple iPhone tiếp tục chọc sâu vào vết thương này và đẩy Nokia vào dĩ vãng.


Khi thế giới đã chuyển sang thời đại smartphone và sẵn sàng tiến về phía trước mà không còn cần tới Nokia nữa, công ty Phần Lan đã chiêu mộ Stephen Elop của Microsoft vào năm 2010. Vị CEO này đưa ra một loạt các quyết định gây tranh cãi: từ bỏ phần mềm do Nokia tự phát triển (Meego, Symbian…) để chuyển lên nền tảng Windows Phone của Microsoft. Trong vòng 3 năm tiếp theo, cho đến tận ngày về tay Microsoft, Nokia vẫn phải vật lộn để thuyết phục người dùng đến với dòng Lumia sử dụng Windows Phone.


Đến giờ thì Nokia đã không còn là một tên tuổi độc lập. "Bạn sẽ quên những lúc nhìn thấy một người khổng lồ gục ngã. Khi bạn cao đến thế, to lớn đến thế, cú ngã sẽ xảy ra rất đột ngột và bi thảm".


Nguồn gốc từ… cao su


Công ty Nokia sẽ tiếp tục tồn tại. Sau khi đã bán lại mảng sản xuất thiết bị di động, công ty Nokia sẽ tiếp tục hoạt động trong mảng thiết bị viễn thông, dịch vụ bản đồ và các công nghệ cao khác. Đây cũng không phải là một điều kỳ lạ với một công ty đã có 150 tuổi đời, đã chuyển lĩnh vực hoạt động vô số lần với nguồn gốc là… một xưởng giấy.


Jorma Ollila, người đã đưa Nokia lên đỉnh cao


Vào thời điểm 1992, Nokia vẫn chưa phải là một tên tuổi đáng chú ý của thị trường công nghệ cao. Khi CEO Jorma Ollila lên nắm quyền vào năm 1992, Nokia vẫn là một tập đoàn công nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực. Lúc đó, tập đoàn Nokia đang chồng chất khó khăn sau khi tung ra một loạt các quyết định đầu tư sai lầm nhằm thoát khỏi hình ảnh của một công ty sản xuất giấy. Tất cả các quyết định này đều mang lại thất bại cho Nokia, đặc biệt là khi kinh tế Phần Lan gặp khủng hoảng vào đầu thập niên 90. Thậm chí, vào cuối thập niên 1980, Nokia đã từng cân nhắc bán đi mảng kinh doanh điện thoại di động đang bắt đầu khởi sắc.


Là một nhà lãnh đạo tài năng, Jorma Ollila đã đưa Nokia theo một hướng đi khác hẳn: công ty Phần Lan không chỉ tiếp tục kinh doanh điện thoại di động mà còn sẵn sàng từ bỏ các gánh nặng khác. Nokia từ bỏ cả mảng sản xuất cao su, cáp, từ bỏ thị trường sản phẩm điện tử người tiêu dùng trong những năm tiếp theo, chỉ giữ lại mảng điện thoại di động và hạ tầng viễn thông.


Thời kỳ đầu tại Nokia, Ollila đã đặt cược nhiều ván bài nguy hiểm và cũng đã thành công. Nokia đã góp phần quan trọng trong việc định hình tiêu chuẩn công nghệ GSM, một tiêu chuẩn vẫn còn được sử dụng trên toàn cầu tới tận ngày hôm nay. Ollila cũng đã xây dựng ra một chuỗi cung ứng khá hoàn hảo cho Nokia, giúp công ty có thể sản xuất các sản phẩm của mình một cách nhanh chóng và hiệu quả.


Lúc đó, thị trường điện thoại di động đang bị phân mảnh trầm trọng. Nhiều công ty coi mỗi quốc gia là một thị trường đơn lẻ. Nokia là một trong những tên tuổi đầu tiên nhìn nhận thị trường toàn cầu là một tổng thể không tách rời, từ đó ra mắt các mẫu điện thoại có thể được sử dụng tại nhiều nước.


Cảnh tượng khó quên của Nokia 8110 trong Ma Trận


Cùng lúc, Nokia nhận ra tầm quan trọng của chiến lược tấn công vào tất cả các tầm giá. Công ty Phần Lan có mặt tại cả các thị trường giàu có của phương Tây, xuất hiện trong các bộ phim bom tấn như Ma Trận (The Matrix, 1999). Đồng thời, các sản phẩm Nokia cũng đến tay người dùng hạn hẹp kinh phí tại Ấn Độ, nơi mức giá của một chiếc Nokia chỉ là khoảng 40 USD (850.000 đồng).


Đến năm 1998, Nokia lật đổ Motorola để trở thành nhà sản xuất điện thoại di động lớn nhất thế giới. Khoảng 1 năm sau, Nokia vươn lên đạt thị phần 25%: cứ 4 chiếc điện thoại di động bán ra thì có 1 chiếc thuộc về Nokia.


"Sự thống trị của Nokia trên thị trường điện thoại di động giống như là Kleenex trên thị trường giấy ăn. Họ đã thống trị đến mức đó", Hyers khẳng định.


Chất lượng phần cứng không phải là điểm mạnh duy nhất của Nokia. Các sản phẩm Nokia đều có ngoại hình khá ổn, và công ty Phần Lan luôn cố gắng hết sức để thu nhỏ kích cỡ điện thoại mỗi khi đặt chân sang một thế hệ sản phẩm mới. Người tiêu dùng thực sự yêu quý vẻ đẹp của Nokia: "Lúc đó, điện thoại di động rất đơn giản. Nhưng chúng không có kiểu cách. Nokia đã nhanh chóng cải thi